«Қыз бен теңіз» жарасымы

Мәдениет және спорт министрлігінің тапсырысы бойынша Ш.Айманов атындағы «Қазақфильм» киностудиясы «Қыз бен теңіз» фильмін түсірді. Бұл фильмнің режиссерлері әрі сценарий авторлары – Әзизжан Заиров пен Мұхамед Мамырбек. «Қыз бен теңіз» фильмінің негізі өмірден алынған оқиғадан тұрады. Бас кейіпкерді ойнаған – АРДИ мүгедек балалары бар ата-аналар ассоциациясы оңалту орталығының тәрбиеленушісі Динара Шәріпова. Фильмде ол махаббатын кездестіріп, отбасын құруды және сәби сүюді армандайтын Әсел деген қыздың рөлін орындады. Сондай-ақ фильмге Эмир Байғазиннің «Төрт оқиға» фильмінде эпизодтық рөлді сомдаған Қанағат Тасқараев та түскен. Ал бас кейіпкердің әпкесі рөліне театр және кино актрисасы Гүлбахрам Байбосынова шақырылған.

– Мүмкіндігі шектеулі жандар туралы баян­дай­тын бұл фильм көрерменге ой салатын, өте күр­делі туынды. Мүгедектігі бар жандарға жағдай жасау, оларға қолжетімді орта құру, қоғамнан тыс қалмауына жіті көңіл бөлу, қоғамның назарын мүмкіндігі шектеулі жандардың мәселесіне көңіл аударту – біздің басты мақсатымыз! Фильмнің ре­жиссерлері Азиз Заиров пен Мұхамед Мамыр­беков қиындықтан қорықпай, осы маңызды тақырыпты қозғап, тамаша кинотуынды түсір­ді. Фильмнің түсіру тобын бүгінгі алғашқы көрсетілім­мен құт­тық­тай­мын, – деді Мәдениет және спорт министрі Арыс­танбек Мұхамедиұлы салтанатты тұсаукесер рәсімінің ашылуында.

Фильмнің түсірілім жұмыстары Алматы қала­сында және Қапшағай жағалауында өткен. Фильмге түскеннің барлығы дерлік кәсіби актер емес, мүмкіндігі шектеулі адамдар (БЦП диагнозы және психикалық даму бөгелесі бар). Фильм ре­жис­сер­лері Мұхамед Мамырбек пен Әзизжан Заиров кар­тинаны шығаруға 3 жыл уақыт жұмсаған.

«Қыз бен теңіз» фильмі мүмкіндігі шектеулі жас­тардың өмірін баяндайтын «Безграничные воз­можности» дилогиясының екінші бөлімі.

– «Быть или не быть» атты бірінші бөлім ар­қылы біз БЦП-мен ауыратын жас жігіттің өмі­рін көрсетуге тырыстық. Ал осы фильмде бой­жет­­кеннің өмірін көрсетеміз. Фильм негізіне «Ар­ди» оңалту орталығының тәрбиеленушісі Ди­на­ра Шәріпованың өмірі алынған. Картинада ол басты рөлді сомдайды. Динара өзінің өмірге де­ген көзқарасымен, өмірсүйгіштігі және міне­зінің жұмсақтығымен ерекшеленеді. Өзінің ау­руы­­на қарамастан ол толыққанды өмір сүреді. «Тұ­ран» колледжін тамамдап, Мәскеудегі «Си­нер­гия» университетінде жоғары білім алған. Шы­­ғармашылыққа да өте жақын, аяғымен сурет­ салып, дені сау адамдарға өз-өзіне сенуге кө­мек­теседі. Динараның суреттері Жапония, Англия, Аме­рика елдерінің жеке көрмелерінде ұсынылған. Фильмде біз оның шексіз ішкі жан дүниесін ашып көрсетуге тырыстық. Осындай фильмдердің арқасында біз мүмкіндігі шектеулі жандардың өзіне деген сенімін арттырып, қоғамда еркін өмір сүруіне көмектесеміз. Сонымен қатар көрерменді олардың өмірімен жақынырақ таныстыруды көздейміз, – деді фильмнің режиссері әрі продюсері Әзизжан Заиров.

Астана қаласында өткен тұсаукесерде халық 20 минут бойы қол соғып тұрды. Бұл – көрерменнің фи­льм­ге берген бағасы. Режиссерге құрме­т­і. Фильм­дегі оқиға желісі адамды бейжай қалдыр­майды. Өмір үшін күрес, арманын орындауға ұмтылған ару, үнсіз тілеуін тілеген теңіз. Туындыда қоғамдағы іргелі мә­селелер, мүмкіндігі шектеулі жандардың тұрмыс-тір­шілігі көрініс тапқан. Кез келген адамға ой са­ларлық дүние. Әлеуметтік мә­селені фильмге арқау ету, «Қыз бен теңіздегі» жаңа бетбұрыстар туралы фи­льмнің тең режиссері Мұхамед Мамырбеков:

– Әлеуметтік фильмдерді түсіруден ұққаным, мүм­­кіндігі шектеулі жандарға кинематограф ар­қы­лы келген арт-терапияның әсері болатынын тү­сін­дім. Әлеуметтік бағытта түсірілген «Быть или не быть?» және «Қыз бен теңіз» жобаларынан кейін біздің «актерлеріміздің» қалай өзгеріп, өздеріне де­ген сенім пайда болғанын байқадым. Соның ар­қасында қоғам өміріне именбей араласуға дайын екен­і көрініп тұр. Бұл картина арқылы біз кө­рер­­­мендерге тек мүгедек жастардың ғана емес, мүм­­­кіндігі шектеулі барлық жанның күнделікті проб­­­­лемалары туралы ашып көрсетуге тырыс-
тық, – деді ол.

Анар ҚОНЫС

 

«КҮЛТЕГІННІҢ» КӨК СЕМСЕРІ

Бала кезімізде тарихи кітаптарды оқып, оқиға желісін өзімізше өрбітетінбіз. Түрік жұртының азаттығы үшін шайқасқан Бумынды, елінің бірлігін бүтіндеуші Тоныкөкті қиялымызда елестететін едік. 1994 жылы Дисней анимациялаған «Арыстан патша» сынды мультфильм біздің елде де жарық көрсе дейтінбіз. Араға жылдар салып, Адай Әбілда арманымызды орындады. Енді еліміздің барлық кинотеатрынан Ш.Айманов атындағы «Қазақфильм» АҚ түсірген «Күлтегін» толықметражды мультфильмін тамашалауға мүмкіндік туды.

Мультфильм Бумын қағанның Түрік қағанатын құрып, етек-жеңді жинаған уақытынан басталады. Ащина тайпасы – түріктердің түп негізі екені де айтылады. Бүгінде балалардың күшіне тамсанып жүрген «Супермэн» мен «Бетмэнін» бір образдан көруге болады. Сюжеттің шебер құрылғанына таңданып, технологиямыздың ақырындап дамып келе жатқанына көз жеткізесіз.

Туындыдағы әрбір элемент тарихпен тамырлас. Елтерістің өлімді сезгендей, Тәңірден халқының амандығын тоқтаусыз сұрағаны, кейіпкерлердің әсерлі монологы жаныңызды жадыратады. Білге мен Күлтегіннің тел өсіп, елдік жолында бірігуін де режиссер жақсы алып шыққан. Елі үшін жаралған азаматты Тәңір қолдайтыны, қара ниеттіні қара тас та кешірмейтіні баяндалады. Көк бөрі, Ұмай ана, су мен от тәрізді киелі дүниелерді де сәтті үйлестіре білген. Бақсаңыз, сіз көрген мультфильмдерде зұлым кейіпкердің не аса таяғы немесе сиқырлы жүзігі болады. Қапаған образын ашуда зұлымдықпен бірге жасыл кристал жүзіктің күшін қолданғаны да – тәп-тәуір идея. Бастысы, соңында татулық пен бірлік салтанат құрады. Азаттықтың негізі тұтастықта екені айқындалады. Көрерменге иық тіресе, бір мүддеде біріксе ғана, елдің ажары кіретінін түсіндіреді.

Анимациялық фильмнің режиссері Адай ӘБІЛДА:

– Бұл – менің алғашқы толықметражды дебютім. Бағасын көрермен береді. Бізге әрбір пікір маңызды. Күлтегін образын дүниеге әкелуге «қазақтар ешқашан мемлекет болмаған» деген сөз сеп болды. Біз – Қазақ хандығының 550 жылдығын тойлаған мемлекетпіз. Дегенмен тарихымыз бұдан да тереңнен бастау алады. Сақ, ғұн, үйсін тайпалары, келе бере – Түрік қағанаты. Қағанат тарихындағы жарқын образдардың бірі «Күлтегінді» анимациялауды қолға алдық. Бір жыл бойы тынымсыз жұмыс істедік. Бұл мультфильмнің артында қаншама еңбек жатыр. Оқиғаны үйлестіру, кейіпкер сөзі, образдар үйлесіміне ұзақ ойландық. Бәрінен туындының тәрбиелік мәнін жоғары қойдық. Әрине, кез келген дүниеден мін табуға болады. Сапасы жағынан Америка, Азия елдерінің технологияларына жетпейді. Дегенмен мультфильмдегі елге деген сүйіспеншілік, бауырмалдық, береке-бірлік жанға жылу ұялатады. Көрерменге бірлік болғанда ғана, тірліктің алға басатынын көрсеткіміз келді.

«Күлтегін» мультфильміндегі негізгі кейіпкерлерді еліміздің белгілі театр және кино актерлері дыбыстаған. Қазақстанның халық артисі Нүкетай Мышбаева, Мерей Әжібеков, Динара Әбікеева және Филипп Волошиндер қатысқан мультфильм көрермен қызығушылығын оятып жатса, жетістік сыры сапалы жасалған дубляж жұмысымен тікелей байланысты. Белгілі әртістермен бірге көптеген голливудтық фильмдерді қазақ тіліне дыбыстаған Рамазан Амантай («Бизнес по-казахски»), Әлихан Байсұлтанов («Базарбаевтар») секілді жас актерлер де тарихи кейіпкерлерді аса жауапкершілікпен дыбыстаған.

Анимациялық фильмнің көрсетіліміне келген актриса Динара Бақтыбаева «болашақта қазақтың ержүрек қыздары туралы туынды түсірілсе» деген ойын білдірді. Актрисаның ойынша «Чудо женщинадан» да сәтті кейіпкер ойлап табуға болады екен. Шынында да, Гауһар, Бопай сынды аруларымыздың тағдырын фильмге арқау етсек тамаша емес пе?!

Елбасымыз «Ұлы даланың жеті қыры» мақаласында тарихи тұлғаларымыз жайында кино, мултьфильм түсіру жайын сөз етеді. Күлтегін – бастамаға сәтті қолдау әрі лайықты демеу екен дедік.

«Күлтегін» мультфильміндегі құндылықтардың өзі – бөлек әңгіме. Сайын даладағы наурыз мерекесі, әженің «Наурыз көже ішкеннің жолы болады» деуі, теңге ілуде немеренің қырағылық танытқаны – сценарист шеберлігі.

Туындыда көк пен сары түстің үйлесіміне назар аудармасқа болмайды. Елтеріс жамылғысының көк пен сарыдан болуы – біздің қазіргі байрағымыздың негізі ма дерсіз. Тұмса табиғатты да сөйлете білген. Тату елдің түндігінен күн күлері, алауыздың аспанынан ала бұлт кетпеуін тамаша бейнелеген. Ұғынғанға іліп алар дүние жетерлік.

Сөз арасында Адай Әбілдадан «Түрік қағандары жайлы серияны жалғастырасыз ба?» деп сұрадық. Режиссердің айтуынша, Күлтегіннен кейін бір кеңестің болары анық. Олар қазір ой үстінде. Бүгінгі балаларды таңғалдырудың жолын іздеп жатыр.

Айзат ЖОЛДАСОВА,

Алматы облысы.

«МҰЗБАЛАҚ»: қыран қанатын қақты

Біріккен Араб Әмірлігінің тұңғыш билеушісі шейх Зайед бен Сұлтан әл Нахайян «Қызыл кітапқа» енген қырандардың жойылу қаупі туған соң, жаңа бағдарлама қабылдайды. Қасиетті құсты сақтап қалу үшін оларды бостандыққа жіберіп, көбейту туралы шешім шығарады. Еркіндік берер алдында әр қыранға арнайы құрылғыны қоса іледі. Яғни, олардың ұшу бағыты мен барлық тірлігін бақылауда ұстайды. Нәтижесінде, мамандар мынадай қызық фактіні байқапты: Арабиядан ұшқан қыранның көбі шығыстағы Күршімнен бір-ақ шыққан екен. Құстардың өмір сүруіне қолайлы жердің бірі – біздің ел. «Қырантекті қазақ» тіркесінің бекер емесін осыдан байқасақ болады. Мұны неге айтып отырмыз? Ұлттық болмысты оятып, қыран мен қазақтың байланысын тереңнен түсіндіретін туындының тұсауы кесілді. Кішкентай көрерменге арналған «Мұзбалақ» қанат қағып, еркін самғады. Қазақстанның барлық кинотеатрынан тамашалауға мүмкіндік бар.

Мультфильм қазақ тілінде дыбысталып, орысшаға дубляж жасалған. Тұсаукесеріне біз де арнайы бардық. Қазақша көрсетілім өтетін жерде ине шаншар орын болмады. Көбі – балалар. Әлбетте, «Мұзбалақтың» жұмыс тобы үшін олардан өзге қадірлі қонақ жоқ. Кинозалдың ең соңына көз салсақ, жалғыз орын қалыпты. Құрбым екеуміз бір орынға жайғассақ та, көңіліміз тоқ. Өйткені бұл фильмнің шығуын ұзақ күттік. Отандық анимацияның толықметрлі туындымен толыққанына қуандық. Мультфильмді Мәдениет және спорт министрлігінің тапсырысы бойынша Ш.Айманов атындағы «Қазақфильм» АҚ түсірген. Тұсаукесерден соң қос режиссер – Тұрдыбек Майдан, Тілек Төлеуғазы мен сценарий авторларының бірі, қоюшы-суретші Адай Әбілдамен сұхбаттастық. Толықметрлі туынды екі жарым жыл түсірілген. Осындай көп уақытты талап еткен жұмысты еңсерген соң арқадан жүк түскендей болуы – заңдылық. Дегенмен режиссерлердің дамылдайтын түрі жоқ екен. Тұрдыбек Майдан «Алтын адам» атты анимациялық фильмнің жұмысына кірісіп кеткенін айтты. «Тұсаукесердің ойдағыдай өткеніне қуаныштымыз. Әрине, еңбектің нәтижесін көрген жақсы. Келесі жобаны қолға алып кеткен соң ба, жеңілдегенімізді аса сезіне алмай отырмыз. Алда «Алтын адам» туралы мультфильмнің жұмыстарымен айналысамыз. Фэнтези жанрындағы туынды болады. Бұл тақырып көпшілікке түсінікті. Тіпті күллі әлем үшін белгілі деп ойлаймын. «Қазақфильм» алғашқы дайындық кезеңіне жіберді. Соған кірісіп кеттік. Жалпы алғанда, тұсаукесерден соң көпші іктен тек құттықтаулар ғана қабылдап жатырмыз. Әсерлерімен бөлісіп, толқығандарын, тіпті кейбірі көзіне жас алғанын айтты. Бұл енді – көрерменнің пікірі. Режиссер ретінде айтар болсам, өзің түсірген дүние ешқашан 100 пайыз көңілден шықпайды. Себебі, «әттеген-айлар» болады. Ең біріншіден, қаржы мен уақыт мәселесіне қатысты. Біздегі техникалық мүмкіндіктер жоғары деуге келмейді. «Мұзбалақта» іске асыра алмағанды келесі фильмге қосуға тырысамыз. Өйткені осыған дейін «Тастүлекте» қойылмай қалған сахналарды, сол кезде бергіміз келген режиссерлік шешімдерді осында көрсеттік. Демек, алда жасалатын «Алтын адамда» «Мұзбалақта» болмаған мүмкіндіктерді пайдаланымыз деп ойлаймын» дейді ол. Мультфильмде фэнтези жанрының элементтері барын білген соң, оқиғалардың аяқасты ауысуына, қиялдың қосылуына іштей дайын болып бардық. Балапанын қорғаған бүркіт айдаһармен алысып жатып, тырнағынан айырылады. Оны бас кейіпкер Ақтай тауып алып, мойнына бойтұмар етіп тағатын эпизод бар. Ол жалт-жұлт етіп жанған сайын, әлдебір сиқыр болатындай сезілді. Бәлкім, бойтұмарды аспанға сілтеп жібергенде алпауыт күш иесіне айналып кетер ме екен деп отырғаным рас.

Бірақ ондай болмады. Мұның мәнін сұрағанымызда, Тілек Төлеуғазы бойтұмарды тек достық символы, қасиетті зат ретінде көрсеткіміз келді деп жауап берді. «Бүркіттің тырнағын бойтұмар қылады. Яғни, оны тек қасиетті зат ретінде көрсеткіміз келді. Егер қиял-ғажайып қосқанда, ол сиқырлы затқа айналып, барлық сырын жоғалтар еді. Бұл жерде тырнақ – Ақтай мен бүркіттің арасындағы достықтың символы», – дейді Тілек. Тұрдыбек болса, «Фэнтези жанрындағы әсерді беру үшін түсті көбірек қолдандық. Мысалы, түсте бүркіт иесіне көңіл-күйін айтады. Қырандар «Аспанда жүрсем қанатым талады, жерге түссем Жалайыр Шора ұстап алады» деп мұң шағыпты деген аңыз бар. Сол абыздың бейнесін беруге тырыстық. Бұдан артық әсер қоссақ, асырасілтеу болып кетер еді. Мысалы, «Ер Төстікте» темір сауыт киіп, робот секілді ұшып кетеді. Сол кезде халық мұны басқаша қабылдамаған. Қиял дегенің – шексіз әлем. Түрлі нәрсе қоса беруге болады» деген пікірін жеткізді. Тұсаукесерден соң жазушы Ұларбек Нұрғалымұлы ақжарма тілегін жолдады. Қыран мен қазақтың байланысы жайлы да сөз етті. «Екі режиссер де қазақ мультфильмінің атасы Әмен Қайдаровтың көзін көріп, қолын алған соңғы шәкірттерінің бірі. Олардың бірнеше жылдық еңбегінің нәтижесінде «Мұзбалақ» сынды туынды жарыққа шығып отыр. Туымызда бүркіттің бейнесі бар, қазақ өзін қыранға балап жатады, «Рухани жаңғырудың» эмблемасында да қыран тұр. Мұның негізінде ұлттық болмыс жатыр. Осыны тереңнен түсінуіміз керек. Қазақ баласына «қанатың талмасын» деп бата береді. Одан кейін «тұғырың берік болсын» дейді. «Балапан ұяда не көрсе, ұшқанда соны іледі» деген де бар. Абылай ханның тұсында 3000-ан астам бүркіт болыпты деген тарихи деректер белгілі. Осыны қайта жаңғырта алмай келеміз. Қыран – еркіндіктің құсы. Сол еркіндіктің аспанында ұшқан бүркітке өзімізді балап, болмысымызды теңестіреміз. Фильм осыны сезіндіреді. Бүркіттің адамға достығы көрініс табады. Құстың тілін таба білгеннің артықшылығы баяндалады. Сондықтан бұл мультфильм Қазақстанның барлық аймағында көрсетілсе дейміз. Насихаты кем болып жатқандай көрінеді. Астанадағы тұсаукесеріне ата-аналар мен балалардан бөлек, ресми орындардан ешкім келген жоқ. Негізі, мұндай туындылар көптеп түсіріліп, жарнамалануы тиіс. Балалардың бойына ұлттық рух сыйлайтын мультфильмдер жоқтың қасы десек, «Мұзбалақ» ойсыраған орынды толтырып жатқан секілді» дейді Ұларбек Нұрғалымұлы. «Қазақ анимациясын қайтсек дамытамыз?» деген тақырыпта мамандарға қоса біздің «Айқын» да талай шырылдады. Тұрдыбек Майдан дамытуды әркім өз шаңырағынан бастауы керек деген пікірді алға тартты. «Қоғамға дендеп кеткен бір дерт бар. Ата-ана баласы дүниеге келген соң қазақы дүниені көрсете бермейді. Шетелдің арнасы қосулы, сол жақтың туындысын тамашалайды. Содан санаға қалай сіңгенін байқамай қаламыз. Ақыры «Мұзбалақ» сынды ұлттық туындыны көргенде, бұл балаға жат сияқты сезіледі. Сол себепті көрерменді тәрбиелеу керек. Қазақ анимациясын дамыту үшін ел болып атсалысу керек. Мәселе тек мамандарда емес. Ата-аналар осындай рухани дүниені баласына көрсетуге тырысса екен. Сол жайында сөйлесіп, түсіндірер болса, дертке дауа болар еді» дейді ол. Адай Әбілда болса, айта берсең, өкпе көп. Осының өзіне қуану керек дейді. «Қазақ анимациясына елу жыл толды. Сол жарты ғасыр бойы наз айтумен келеміз. Бірақ қазір, меніңше, қуануымыз керек. Анимацияға көбірек көңіл бөлініп жатыр. Демек, бұрын-соңды болмаған жанрдағы дүниелерді жасау қолымыздан әлі-ақ келеді деген сөз. Бізге әлі өсу керек. Ол үшін мультфильмнің саны көп болғаны дұрыс. Әзірге сапа туралы сөз қозғамай, санын асыру қажет. Өйткені әлемдік тәжірибеде дәлелденген: санның соңы – сапа. Бізге керегі Үкімет тарапынан – қазіргіден де мықты қолдау, көрерменнен – сұраныс». Тұрдыбек Майдан болса, кино заңының тезірек қабылдануын күтіп жүр екен. «Елбасымыз кино туралы заң керегін айтқан еді.

Әрине, көп дүние заңмен қорғалуы қажет. Мысалы, «Мұзбалақты» ел көретін уақытқа қою – заңмен шешілетін дүние. Ондай жағдайда, кинотеатрларға заң бойынша талап қоя алар едік. Осы күнге тезірек жетсек екен. Жыл сайын белгілі бір мөлшерде анимациялық кино түсіруге қаражат жүйелі түрде бөлініп тұрса дейміз. Сонда біз жоспарларымызды реттеп, үлкен дайындық жасаймыз. Ондай кезде жақсы туындылардың саны да көбейер еді. Мықты дүние жасау қолымыздан келеді. Үлкен фильмнің көлемін құшақтап көрдік. Құшағымыз жетті. Алда да руханиятқа жұмыс істей береміз, бұйырса» дейді. «Алдар көсе» көрсетіле бастағанда кейіпкерлерінің бейнесіне қатысты біраз сынның астында қалған еді. Түрінің қазаққа ұқсамауына қоюшы-суретшілерінің өзге ұлт өкілдері болғаны әсер етті деген болатын. «Мұзбалақта» мұндай мәселе туындамайтын сыңайлы. Өйткені адам тұрмақ, қыранның өзі – қазақ сияқты. «Өнер академиясында оқып жүргенде оқытушыларымыз «Сендер қанша жерден шетелге ұқсатқыларың келгенімен, бәрібір кейіпкерлерің қазақ болады. Өйткені өздерің – қазақсыңдар» дейтін. Тіпті әр сызықтарымыздан қазақтың исі шығып тұрады. «Мұзбалақтың» кейіпкерлерін салу барысында дәстүрлі түстер мен реңдерді қолдануға тырыстық. Сондай-ақ бет-пішіні мен үйлесімге баса мән бердік. Мақсатымыз – ұлттық колоритті заманауи түрде жеткізу болатын. Жаңашыл дегенде роботтарды қосу емес, әнмен әрлеу арқылы бергіміз келді. Байқасаңыздар, саундтрегі өте заманауи. Жақында бір кісіден «Сендердің бүркіттерің қазақ сияқты қуанып-қайғырады екен» деген пікір естідік. Демек, мақсат орындалған секілді». Мұндай пікірді Адай алға тартты. Мультфильм еліміздің бірқатар облыстарының кинотеатрларынан беріледі. Әдетте, отандық туындылардың тысқары қалып, елдің көп келетін кезіне тап болмайтыны бар. «Кин оның берілу уақыты алдағы уақытта сұранысқа қарай белгіленеді. Яғни, прайм-таймға қойылуы үшін көрермен тарапынан көбірек сұралуы қажет. Тұсаукесерден соң бір апта ішінде келген көрермендердің санына қарап бағаланады. Сұраныс жоғары болған жағдайда көрсетілу мерзімін бірнеше айға созады. Осы ретте көпшіліктің қолдауы қажет» деп Тілек Төлеуғазы көрермендерден көп үміт күтетінін айтты. Сөз соңында, бір қуаныштың соңынан екіншісі ілесетінін айтқымыз келеді. Өйткені отандық анимацияда – жаңа туынды. Көптен күткен «Күлтегіннің» де көрерменімен қауышар сәт алыс емес. Әзірге нақты уақыты белгісіз екен. Десе де, шамамен, қараша айының ортасына қарай көріп қалуымыз мүмкін. Тарихи деректерге негізделген мультфильм кең көрсетілімге дайын екен. Режиссері Адай Әбілда осындай жақсы жаңалықпен қуантты. Балаңызға көрсетер дүние көбейіп келеді. Сізден керегі – сұраныс. Кинотеатрға барып, қалтаға ақшаны салып, оған билет алып, тамашалаңыз.

Айша ЕРСҰЛТАН,

Алматы облысы.

Таңғажайып ТЕАТР

Астананың 20 жылдығы мен қазақ көркемөнерінің өркендеуіне өлшеусіз үлес қосқан мемлекет және қоғам қайраткері Темірбек Жүргеновтің туғанына 120 жыл толуына орай «Қазақстан – Еуразияның жүрегі» атты Орталық Азия елдерінің VII халықаралық театр фестивалі ұйымдастырылды. Фестифаль Алматы облысы Талдықорған қаласында жаңадан салынған 510 орындық драма театрдың ашылуымен тұспа-тұс келген. Байқауға Башқұртстаннан, Түркіменстаннан, Түркиядан, Қырғыз және Өзбекстаннан, сонымен қатар еліміздің областарынан келген театр ұжымдары өнер көрсеткен.

Құттықтау сөзінде Амандық Баталов жаңа театрдың ерекше сәулеттік және құрылыстық ескерткіш екенін атап өтіп, жаңа театр ғимаратының ашылуымен және Орта Азия елдерінің «Қазақстан – Еуразия жүрегі» атты VII Халықаралық театр фестивалінің басталуымен құттықтады. «Бұл жобаның жүзеге асуына Мемлекет басшысы зор қолдау көрсетті. Бүгін жоспарларымыз жүзеге асты. Күні-түні осы нысанның басы-қасында жұмыс істеген құрылысшыларға, сәулетшілерге, дизайнерлерге алғыс айтуға рұқсат етіңіздер. Бүгін халықаралық фестиваль аясында театр өз сахнасында мазмұнды қойылымдарын ұсынады», – деді А. Баталов.

Көрермендердің қызу ықыласымен қызыл кілемде театр және кино актерлері, шара қатысушылары мен қонақтары жүріп өтті. Салтанатты шараның құрметті қонағы ретінде көрнекті өнер қайраткері, театр және кино актері, режиссер, сценарист, мем лекеттік сыйлықтың лауреаты, КСРО Халық әртісі, Қазақстанның Еңбек Ері Асанәлі Әшімов құттықтау сөз сөйледі.

– Халықаралық фестивальдің мақсаты – театр өнерін халыққа кеңінен насихаттау және Орта Азия елдеріндегі өнер ұжымдарының өзара ын тымақтастығын арттырып, тәжірибе алмасуын қам тамасыз ету. Мәртебелі халықаралық шара үшін Талдықорған бекер таңдалған жоқ. Алматы облысындағы Бикен Римова атындағы драма театрдың бүгінге дейін жеткен жетістіктері баршылық. Облыс басшылығының көркем өнерге деген қамқорлығы ерекше. Осыдан екі жыл бұрын жаңа драма театр ғимаратының қазығын қағуға қатысқан едім. Енді, міне, жаңа театрдың ашылуына келіп отырмын. Жаңалықтың халықаралық фестивальге, қазақ өнерінің, оның ішінде театр өнерінің дамуына үлкен еңбек сіңірген, бастауында тұрған Темірбек Жүргеновтің 120 жылдығына орайлас келуі де бекер емес, – деді Асанәлі Әшімов.

Талдықорғандағы Бикен Римова атындағы драма театрының директоры Ғалия Темірбаева халықаралық театр фестивалі жайлы жан-жақты айтты. Қандай өнер ұжымдарының келгенін, қойылымдардың қашан, қай уақытта болатынын, оларға кірудің тегін екенін жұртшылыққа жеткізді.

Сол жерде биылғы «Серпер» жастар сыйлығының иегерлеріне марапаттары тапсырылды. Театрдың лентасы қиылып, шара қонақтары театр ғимаратын аралап, экскурсия жасалды. Мұнан соң Амандық Ба-талов барлық келушілерді Мұхтар Әуезовтің «Айман-Шолпан» шығармасы бойынша дайындалған қойылымды көруге шақырды. Қойылымды Б.Римова атындағы драма театрының труппасы дайындаған.

Атап өтсек, қазіргі Б. Римова драма театры отырған ғимарат бейімделген ғимарат болғандықтан, драма театрын салу туралы шешім қабылданып, оның құрылысы 2016 жылдың қазан айында басталған болатын.

Құрылыстың сметалық құны 3,7 млрд теңге. Ғимараттың жалпы алаңы 10,5 мың шаршы метр. Жаңа театрдың құрылысы кезінде негізгі басымдық әртістер мен көрермендерге қолайлы жағдай жасауға берілді. Әсіресе, ол жарыққа, дыбысқа және акустикаға қатысты.

Жалпы, халықаралық театр фестивалі екі жылда бір рет болатын. Негізі, бұл өнер сайысы 2006 жылдан бастау алған. Содан бері 6 фестиваль өтіп, көршілес елдердің театр өнерін одан әрі дамытуға және жас-тардың актерлік шеберлігін шыңдауға едәуір септігін тигізді.

Анар ҚОНЫС,

Талдықорған.

ҚОРЖЫНЫМЫЗ «АЛАШ ТУЫ АСТЫНДА» ФИЛЬМІМЕН ТОЛЫҚТЫ

Деректі фильм түсіру – қажырқайрат пен байқампаздықты талап ететін жұмыс. Түсіру тобы, сценарист, режиссер деректі фильмді көрермен көкейіне жеткізу үшін барын салады. Не үшін деректі? Себебі, фильмде жылдар жылнамасы, тарихи шындық, белгілі кейіпкер болуы керек. Киноқоржынымызда дерегі бар, мазмұнды деректі фильмдер аз. Олқылықтың орнын толтыру үшін киногерлер тырысып-ақ жатыр. Жақында «Алаш туы астында» атты ұлт-азаттық Алаш қозғалысы туралы сыр шертетін деректі фильм жарық көрді.

Фильмді түсіру тобы Алаш қайраткерлерінің ізімен Семейдің Алаш қаласы аталған аумағында, Мәскеудегі Кремль, Санкт-Петербургтегі Дума отырыстары өткен Таврия сарайында, Смольныйда, Санкт-Петербург, Қазан университеттерінде, Уфадағы Мемлекеттік Мәжіліс өткен бұрынғы «Сібір» қонақүйінде түсіру жұмыстарын жүргізген.

Түсіру тобының жұмысы жөнінде сценарий авторы Болат Мүсірәлім: «Фильм Ресейдің төрт қаласында түсірілді. Осындай ірі қалаларда түсірілім жұмыстарын жүргізу оңай емес екенін кино саласында жүрген азаматтар жақсы біледі. Кремльде, бұрыңғы Смольныйда, бұрыңғы Дума отырған Таврия сарайында түсірілім жүргізу үшін арнайы аккредитация алу керек. Тіпті рұқсат алу үшін кейде бір жылдай уақыт кетеді екен. Алайда, Қазақстанның Ресейдегі елшісі Иманғали Тасмағамбетов пен елшіліктің баспасөз хатшысы Жанар Колбачаева бізге үлкен қолдау көрсетті. Осы орайда фильмнің түсіру тобы Қазақстанның Ресейдегі елшілігіне алғыс білдіреді», – дейді.

Деректі фильм үш бөлімнен тұрады. Алғашқысы – «Оян, қазақ!». Меңіреу қазақ даласын оятқысы келген алаш азаматтары. Жанын бағумен шерменде болған қазақ қоғамы. Батыстың мәдени ықпалы мен жәдиттік ағымның әлегі. Дума сайлауымен басы қатқан биліктегілер. Қазақы қалыпты жоғалтқысы келмеген жанкештілер. Ұлтын ояту үшін шырылдаған бозторғай-бейнелер. Бірінші бөлімде жоғарыдағы кезең суреттеледі. Оған қоса, қазақ баспасөзінің қарлығаштарын да байқайсыз. Ұлт жанашырларының ерен еңбегі мен «ұлтым» деп соққан жүрек дүрсіліне құлақ түргендей боласыз.

«Жарияланбаған автономия» бөлімі – тарихи шындықпен арпалыс. Алашорда үкіметінің келелі шешімі. Уфадағы мемлекеттік мәжілістің қырсыры. Алаш әсеркерінің жай-күйі. Толассыз сауалдардың жауабын екінші бөлімнен табасыз. Қайраткерлердің тәуелсіздік алу мен автономия құру арасындағы шешімі. Жарияланбаған автономияның Қазақстан тарихындағы алатын орны айтылады. Алаш қозғалысы туралы санаңыздағы сансыз сауалдарға жауап табасыз.

«Қатерлі өткел» деп аталатын үшінші бөлім – кульминация тәрізді. Деректі фильмдегі ұтқан кім? Алты алашты көк күмбездің астында біріктірем деген қайраткерлер ме? Әлде қазақ жеріне иелік еткісі келген солақай саясат па? Жеңіске жеткен – тарих. Бастапқыда Голощекин қырғыны мен Сталиндік репрессияны көргенде қайраткерлер тізе бүкті дерсіз. Бірақ мүлдем олай емес. Олар – Алатаудың ар жағынан шығар бейбіт күннің ажарын күні бұрын көргендер. Елінің ертеңін тарихқа тапсырғандар. Жылдар өткен соң, дарқан далада Мәңгілік елдің шаңырағы көтерілетінін сезгендер. Іштей келер ұрпақтың қамын ойлағандарына, елі үшін барын аямағандарына қуанғандар. Қайраткерлер өтпекші болған «қатерлі өткел» қауіпті болды. Өздері өте алмағанымен, өткелден барша қазақ қоғамын өткізді.

Деректі фильм жөнінде Мәдениет және спорт министрі Арыстанбек Мұхамедиұлы кеңінен тоқталды. Зиялы қауымның қазақ қоғамына сіңірген еңбегінің өлшеусіз екенін алға тартты. – Елбасы Н.Назарбаев өзінің «Тарих толқынында» кітабының «Алаш мұрасы және осы заман» атты тарауында: «XX ғасырдың басында ұлттық бірлікті нығайту идеясын алға тартқан рухани-зерделі игі жақсылар қазақтың ұлттық идеясын жасау міндетін өз мойнына алды. Олар қоғамның түрлі тарабынан шыққандар әрі ең алдымен дәстүрлі дала ақсүйектерінің өкілдері еді. XX ғасырдың басындағы қазақ қоғамында зиялы қауым қалыптасуының ұрпақтар эстафетасы сияқты сипаты болғанын атап айтқан абзал», – деп көрсеткен болатын. Осы орайда Алаш азаматтарының тарихи аз уақытта қазақ халқына сіңірген еңбегінің бағасы өлшеусіз екенін баса айтқым келеді. «Алаш туы астында, күн сөнгенше сөнбейміз!» деп жырлаған Сұлтанмахмұт Торайғыровтай бүгінде алаш ізбасарлары баршылық. Президент Нұрсұлтан Назарбаев Алаш арыстары ұстанған ұлттық идеяны бүгінгі тәуелсіз Қазақстанда ұштастырып, көреген саясатты ұстанып келеді, – деді министр.

Деректі фильм заман көрінісімен бетпе-бет келетінімен қызықты. «Алаш туы астында» бізді Алаш қозғалысы кезеңіне апарды. Ұлт зиялыларының тынымсыз еңбегі мен халықты бүтіндеуге тырысқан күш-жігері қайран қалдырады. Деректі фильмнің мән-маңызы да – осы. Алашордашылардың бозторғайғұмыры – ұрпақ жадында. Олар бейбіт күннің сақшыларының кім екенінен хабардар. Тарихи шындықпен жанасып, ел рухын көтерер деректі фильмдер көбейген сайын, қоғам «қой үстінде бозторғай жұмыртқалаған» бүгінгі күннің қадіріне жетеді.

Айзат ЖОЛДАСОВА

Олжас өнегесі

Адамзаттың ақыны дәрежесіне көтеріліп, Қазақ Елін дүниежүзіне танылған мемлекет және қоғам қайраткері, Қазақстанның Еңбек Ері, «Әлем Азаматы» көрнекті ақын, Халық жазушысы Олжас Сүлейменовтің шынайы да шымыр шығармалары әлемдік әдебиетте үлкен құбылыс ретінде жоғары бағаланып, мағынасы рухы биік
өлең-жырлары бірнеше буынды тәрбиелеп келеді.

Олжас Омарұлының гуманист ақын ретінде «Невада-Семей» халықаралық антиядролық қозға­лысына басшылық жасаған қызметі де жұртшылыққа жақсы мәлім. Ақынның әркездегі қоғамдағы тұрақтылық пен ұлтаралық татулықты, бейбітшілік пен достықты қадірлеуге үндейтін ой-пікірлері баршамыз үшін өте құнды.
Қазақ ұлттық аграрлық университетінде тәрбие жұмысының тиімділігін арттыру мақсатында 2004 жылдан бері «Олжас Сүлейменов атындағы Әлеуметтік-гуманитарлық білім беру және тәрбие инс­титуты» жұмыс істейді. Қайраткер тұлға осында оқи­тын ауылдан шыққан студенттермен жиі кез­десіп, әртүрлі мәдени-көпшілік, спорттық ша­раларға қатысып тұрады.
Студенттермен кездесулерде көрнекті ақын әде­биет пен мәдениет, ұлттық патриотизм мен бей­бітшілік мәселесі, еліміздің экологиялық проб­лемалары және жоғары оқу орындарының ха­лықаралық білім кеңістігіне кіруі туралы пайымдауларымен пікір алмасып отырады.
Биыл да Олжас Омарұлы туған күні қарсаңында өзінің атымен аталатын институтқа келіп, университеттегі әр ұлттың жастарынан құралған студенттік «Достық» ассамблеясы мүшелерімен кездесіп, руханият тақырыбында әңгіме өрбітіп, пікір алмасты. Өнерлі жастар Олжекеңнің өлеңдерін әр ұлттың тілінде оқып, шығармаларынан композициялық көріністер ұсынып, көрнекті ақынның батасын алды.
Шығармашылық кездесуден кейін университет­тің Спорт кешенінде дәстүрлі «Олжас Сүлейменов жүлдесі» үшін волейболдан ардагер командалар арасында ХII Халықаралық турнир тартысты өтті. Турнирді ұйымдастырушы – университет ректоры, академик Тілектес Есполов.
Олжекеңнің қол добы – волейбол ойынына құмарлығын дүйім жұрт жақсы біледі. Ақын студент­тер арасында салауатты өмір салтының үлгісі де болуда. Оның бастауымен университетте ардагерлердің командасы құрылып, басқа оқу орындары мен мекемелердің командаларымен кездесулер өткізу дәстүрге айналған. Биылғы турнирге Ресей, Өзбекстан, Қырғызстан елдері командаларымен қатар, Қазақстанның Тараз, Талдықорған, Шымкент, Қарағанды, Семей, Қызылорда қалаларының және Қазақ ұлттық аграрлық университетінің 2 ардагер волейболшылар командалары қатысуда. Қалыптасқан дәстүрді бұзбай, бұл жарыстарға 82 жасты еңсерген Олжекеңнің өзі де қатысып, шебер ойын көрсетті. Үш күнге жоспарланған турнирдің қорытындысы бойынша Олжас Омарұлы ойнайтын Қазақ ұлттық аграрлық университетінің командасы бірінші орынды, Жамбыл облысынан келген «Ардагер» екінші, талдықорғандық «Жетісу» үшінші, Ресейлік «Ангара» төртінші орынды иеленді.
Алдағы уақытта да университет жанындағы О.Сүлейменов атындағы әлеуметтік-гуманитарлық білім беру және тәрбие институты көрнекті ақынның шығармашылық еңбектері мен азаматтығын студент жастарға кеңінен насихаттап, олардың интеллектуалды түрғыдан қалыптасып, жетілдіру бағытындағы жемісті жұмыстарын жүйелі түрде жалғастыра бермек. Бұл ретте жастарды патриоттық рухта тәрбиелеу аса маңызды. Бүгінгі күні зерттеу университетіне трансформациялануға қадам басып келе жатқан оқу орнымыз тәрбие жұмысын заманауи тұрғыдан ұлттық бағытта ұйымдастыруды қолға алды. Заман талаптарына сай, қазіргі уақытта университеттегі тәрбие жұмыстары Ұлт Көшбасшысы – Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мазмұны терең, ұлттық мүддеміз бен рухани құндылықтарымызды жандандыруға бағытталған мақаласында айтылған ұлттық идеологиялық басым бағыттарды негізге ала отырып қайта түзілді. Біздің міндетіміз – рухани жаңғыру идеясы арқылы қазақстандықтардың мемлекетшіл, патриот жаңа буынын қалыптастыру.

Есенгелді МЕДЕУОВ,
ҚазҰАУ жанындағы О.Сүлейменов атындағы әлеуметтік-гуманитарлық білім беру және тәрбие институтының директоры.
Суреттерді түсірген М.Ботабеков.

Аспан асты АЛАҒАЙ ДА БҰЛАҒАЙ…

Режиссер Бекарыс Елубайдың алғашқы жеке жұмысы көрерменге жол тартты. Оның алдында Ерлан Нұрмұхамбетовпен бірігіп балаларға арналған «Аңшы бала» фильмін (2012 жылы жарыққа шыққан) түсірген болатын. Бүгінде режиссер «Бала ғашық» атты келесі фильмнің түсіру жұмыстарын қолға алған…

«Оазис» фильмінің көтерген жүгі ауыр, тақырыбы – жалпыадамзаттық ауқымдағы мәселе. Кинодағы басты қос кейіпкер бір­біріне кереғар, бір­біріне қайшылықты қос тұлға, бәлкім, біздің мейірімді һәм қатыгез, имани һәм имансыз бір ғана қоғам. Руслан – әкешеше мейірімінен жұрдай, тастанды бала. Өзін ғана емес, тұтас әлемді жойып жіберуден тайынбайды. Кие мен қасиет – Руслан үшін түк емес. Сол кие мен қасиетті бала кезден бойына сіңіріп өскен Мәмбетті де тастанды деуге болар. Жоқ, ол ата­ана мейірінен құралақан өскен бала емес. Тек, заманында оның бабасынан зұлмат саясат теріс айналған еді. Аумалытөкпелі уақытта қуғынсүргіннің долы құйыны оның әке­шешесін туған жерден алысқа үйіріп әкеткен болатын. Міне, өзінен және күллі әлемнен жеріген Руслан мен ата аманаты және түп тамырын іздеп келген Мәмбет шөл даладағы жалғыз көкорай шалғын – Әулиеағаш маңында тоқайласады. Ақ пен қара (мұны қос кейіпкердің тіпті киім киісінен де аңғарасыз), өлім мен өмір, иман мен құдайсыздық кезіккен сәтте, алағай да бұлағай өмірдің бары мен жоғын ағаш басына қонақтаған қарғаның көзімен бағамдап көргің келеді.
Қабыл Абылды өлтірген сәтте, жер бетінде ең алғаш адам қаны төгілген заманда да куәгер осы қарға емес пе еді? Заманалар ауысса да, бауыр бауырды оққа байлап бере салған, дәуірлер алмасса да адам адамға қол жұмсауын тоқтатпаған. Оның барлығына куә – аспан асты мен жер үсті, ғасыр жасаған қара қарға. Ұшы­қиыры белгісіз шөлде, арыпашып жеткен адамның, адамның ғана емес, сол маңдағы аң­құстың жанына сая, өзіне пана болатын – Әулиеағаш еді. Ол киені тастанды Руслан (бәлкім қоғам) мізбақпай отқа орай салады. Ал, тереңірек үңілсең, жан­жағын аңызақпен жалмап келе жатқан шөл – Руслан еді де, айналасына жайлы самалымен, көкорай шалғынымен сая болған «Оазис» – Мәмбет еді ғой… «Asau Art Films» қатысуымен Ш.Айманов атындағы «Қазақфильм» АҚ түсірген бұл фильм 1 ақпаннан кинотетарларда прокатқа шықты.

Қ.СЕРІКҚЫЗЫ

АСПАН АСТЫ АЛАҒАЙ ДА БҰЛАҒАЙ…

Режиссер Бекарыс Елубайдың алғашқы жеке жұмысы көрерменге жол тартты. Оның алдында Ерлан Нұрмұхамбетовпен бірігіп балаларға арналған «Аңшы бала» фильмін (2012 жылы жарыққа шыққан) түсірген болатын. Бүгінде режиссер «Бала ғашық» атты келесі фильмнің түсіру жұмыстарын қолға алған…

«Оазис» фильмінің көтерген жүгі ауыр, тақырыбы – жалпыадамзаттық ауқымдағы мәселе. Кинодағы басты қос кейіпкер бір­біріне кереғар, бір­біріне қайшылықты қос тұлға, бәлкім, біздің мейірімді һәм қатыгез, имани һәм имансыз бір ғана қоғам. Руслан – әкешеше мейірімінен жұрдай, тастанды бала. Өзін ғана емес, тұтас әлемді жойып жіберуден тайынбайды. Кие мен қасиет – Руслан үшін түк емес. Сол кие мен қасиетті бала кезден бойына сіңіріп өскен Мәмбетті де тастанды деуге болар. Жоқ, ол ата­ана мейірінен құралақан өскен бала емес. Тек, заманында оның бабасынан зұлмат саясат теріс айналған еді. Аумалытөкпелі уақытта қуғынсүргіннің долы құйыны оның әке­шешесін туған жерден алысқа үйіріп әкеткен болатын. Міне, өзінен және күллі әлемнен жеріген Руслан мен ата аманаты және түп тамырын іздеп келген Мәмбет шөл даладағы жалғыз көкорай шалғын – Әулиеағаш маңында тоқайласады. Ақ пен қара (мұны қос кейіпкердің тіпті киім киісінен де аңғарасыз), өлім мен өмір, иман мен құдайсыздық кезіккен сәтте, алағай да бұлағай өмірдің бары мен жоғын ағаш басына қонақтаған қарғаның көзімен бағамдап көргің келеді.
Қабыл Абылды өлтірген сәтте, жер бетінде ең алғаш адам қаны төгілген заманда да куәгер осы қарға емес пе еді? Заманалар ауысса да, бауыр бауырды оққа байлап бере салған, дәуірлер алмасса да адам адамға қол жұмсауын тоқтатпаған. Оның барлығына куә – аспан асты мен жер үсті, ғасыр жасаған қара қарға. Ұшы­қиыры белгісіз шөлде, арыпашып жеткен адамның, адамның ғана емес, сол маңдағы аң­құстың жанына сая, өзіне пана болатын – Әулиеағаш еді. Ол киені тастанды Руслан (бәлкім қоғам) мізбақпай отқа орай салады. Ал, тереңірек үңілсең, жан­жағын аңызақпен жалмап келе жатқан шөл – Руслан еді де, айналасына жайлы самалымен, көкорай шалғынымен сая болған «Оазис» – Мәмбет еді ғой… «Asau Art Films» қатысуымен Ш.Айманов атындағы «Қазақфильм» АҚ түсірген бұл фильм 1 ақпаннан кинотетарларда прокатқа шықты.

Қ.СЕРІКҚЫЗЫ